Zapis naddziałowy
Zapis naddziałowy to rozrządzenie testamentowe, na podstawie którego spadkobierca otrzymuje określone świadczenie majątkowe ponad przysługujący mu udział w spadku.
W praktyce oznacza to, że spadkodawca może nie tylko powołać daną osobę do dziedziczenia, ale również przewidzieć dla niej dodatkową korzyść majątkową.
Od testamentowego zapisu naddziałowego należy odróżnić tzw. ustawowy zapis naddziałowy, który dotyczy szczególnego uprawnienia małżonka spadkodawcy do otrzymania określonych przedmiotów urządzenia domowego.
Co to jest zapis naddziałowy? ↓
Zgodnie z art. 968 § 1 Kodeksu cywilnego spadkodawca może w testamencie zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby. Jest to tzw. zapis zwykły.
Osobą uprawnioną z tytułu zapisu zwykłego może być również jeden ze spadkobierców.
Jeżeli z treści testamentu wynika, że spadkodawca chciał przyznać mu określone świadczenie dodatkowo, ponad udział spadkowy, mamy do czynienia z zapisem naddziałowym.
Przykład zapisu naddziałowego ↓
Spadkodawca pozostawił dwoje dzieci i sporządził testament, w którym powołał je do dziedziczenia w częściach równych.
Jednocześnie zobowiązał jedno z dzieci do wypłacenia drugiemu kwoty 30 000 zł, wyraźnie wskazując, że świadczenie to ma przysługiwać ponad udział spadkowy.
W takiej sytuacji uprawniony spadkobierca może otrzymać zarówno swój udział w spadku, jak i dodatkowe świadczenie wynikające z zapisu.
Nie należy jednak utożsamiać każdego wskazania konkretnego przedmiotu w testamencie z zapisem naddziałowym. Znaczenie ma rzeczywista wola spadkodawcy oraz prawidłowa wykładnia całego testamentu.
Czy zapis naddziałowy zwiększa udział w spadku? ↓
Zapis naddziałowy nie musi zmieniać wielkości udziałów spadkowych.
Spadkobierca nadal może dziedziczyć określony ułamek spadku, a jednocześnie uzyskać dodatkowe roszczenie o wykonanie zapisu.
W przypadku zapisu zwykłego samo sporządzenie testamentu nie powoduje automatycznego przeniesienia własności wskazanego przedmiotu na zapisobiercę. Powstaje natomiast roszczenie o spełnienie określonego świadczenia przez osobę zobowiązaną.
Jest to jedna z istotnych różnic pomiędzy zapisem zwykłym a zapisem windykacyjnym.
Co się dzieje, gdy zapisobierca jest jedynym spadkobiercą? ↓
Może się zdarzyć, że osoba uprawniona z tytułu zapisu naddziałowego stanie się jedynym spadkobiercą, a tym samym jedyną osobą zobowiązaną do jego wykonania.
Jeżeli wierzytelność z tytułu zapisu i odpowiadający jej dług znajdą się w majątku tej samej osoby, zobowiązanie co do zasady wygasa wskutek połączenia praw wierzyciela i dłużnika, określanego jako konfuzja.
Skutek ten należy jednak oceniać z uwzględnieniem treści testamentu i konkretnej sytuacji prawnej.
Co to jest ustawowy zapis naddziałowy? ↓
Odrębną instytucją jest tzw. ustawowy zapis naddziałowy, uregulowany w art. 939 Kodeksu cywilnego.
Przepis ten przyznaje małżonkowi spadkodawcy, w określonych okolicznościach, prawo do żądania ze spadku przedmiotów urządzenia domowego ponad przysługujący mu udział spadkowy.
Chodzi o przedmioty, z których małżonek za życia spadkodawcy korzystał wspólnie z nim albo wyłącznie sam.
Mogą to być przykładowo meble, sprzęt gospodarstwa domowego czy inne przedmioty służące codziennemu funkcjonowaniu gospodarstwa domowego.
Uprawnienie to wynika bezpośrednio z ustawy i nie wymaga sporządzenia testamentu.
Kiedy małżonkowi przysługuje ustawowy zapis naddziałowy? ↓
Prawo do żądania przedmiotów urządzenia domowego przysługuje małżonkowi, który dziedziczy z ustawy wspólnie z innymi spadkobiercami, z zastrzeżeniem ustawowych wyjątków.
Zgodnie z art. 939 Kodeksu cywilnego uprawnienie to nie przysługuje w przypadku dziedziczenia w zbiegu ze zstępnymi spadkodawcy, którzy mieszkali z nim razem w chwili jego śmierci.
Nie przysługuje ono również małżonkowi, jeżeli wspólne pożycie małżonków ustało jeszcze za życia spadkodawcy.
Przykład ustawowego zapisu naddziałowego ↓
Spadkodawca zmarł, pozostawiając żonę i brata. Nie miał dzieci, a jego rodzice zmarli wcześniej.
Małżonkowie wspólnie prowadzili gospodarstwo domowe i korzystali z wyposażenia mieszkania.
Żona, oprócz przysługującego jej udziału w spadku, może – przy spełnieniu ustawowych przesłanek – żądać przyznania jej przedmiotów urządzenia domowego, z których korzystała wspólnie z mężem lub wyłącznie sama.
Przedmioty te mogą jej przypaść ponad udział wynikający z dziedziczenia ustawowego.
Czy ustawowy zapis naddziałowy obejmuje mieszkanie? ↓
Co do zasady nie.
Art. 939 Kodeksu cywilnego dotyczy przedmiotów urządzenia domowego, a nie samej nieruchomości, w której małżonkowie mieszkali.
Nie stanowi zatem podstawy do żądania przeniesienia własności mieszkania lub domu ponad udział spadkowy.
Kwestie dotyczące własności nieruchomości, rozliczenia majątku wspólnego małżonków oraz działu spadku wymagają odrębnej analizy prawnej.
Jak dochodzić wykonania zapisu naddziałowego? ↓
Sposób dochodzenia uprawnień zależy od tego, czy chodzi o zapis ustanowiony w testamencie, czy o ustawowe uprawnienie małżonka.
W przypadku testamentowego zapisu naddziałowego konieczne jest ustalenie treści rozrządzenia, osoby zobowiązanej do wykonania zapisu oraz rodzaju należnego świadczenia.
W odniesieniu do ustawowego zapisu naddziałowego należy natomiast wykazać spełnienie przesłanek określonych w art. 939 Kodeksu cywilnego.
Jeżeli między spadkobiercami powstaje spór, rozstrzygnięcie może wymagać postępowania sądowego.
Pomoc prawna w sprawach dotyczących zapisów testamentowych
Prawidłowa interpretacja testamentu ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy spadkodawca ustanowił zapis zwykły, zapis naddziałowy, zapis windykacyjny czy też powołał określoną osobę do dziedziczenia.
W naszej Kancelarii pomagamy w analizie testamentów, ustalaniu praw spadkobierców i zapisobierców oraz dochodzeniu wykonania zapisów.
Zapewniamy również pomoc w sporach dotyczących działu spadku i uprawnień małżonka do przedmiotów urządzenia domowego.
Jeżeli mają Państwo wątpliwości dotyczące zapisu naddziałowego lub sposobu wykonania testamentu, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.