Kiedy dziecko odpowiada przed sądem dla nieletnich?

1. Demoralizacja nieletniego

Postępowanie w sprawie o demoralizację może być prowadzone wobec osoby, która ukończyła 10 lat, ale nie jest jeszcze pełnoletnia.

Ustawa nie zawiera jednej, zamkniętej definicji demoralizacji. Wskazuje jednak przykładowe okoliczności, które mogą o niej świadczyć. Należą do nich w szczególności: popełnienie czynu zabronionego, naruszanie zasad współżycia społecznego, uchylanie się od obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki, używanie alkoholu lub substancji psychoaktywnych oraz uprawianie nierządu.

Samo wystąpienie jednego z takich zachowań nie oznacza jednak automatycznie, że nieletni jest zdemoralizowany. W postępowaniu sąd bierze pod uwagę m.in. wiek nieletniego, jego sytuację rodzinną i warunki wychowawcze, przyczyny i stopień demoralizacji, a także rodzaj, sposób i okoliczności popełnienia czynu zabronionego.

2. Popełnienie czynu karalnego

Postępowanie w sprawie o czyn karalny prowadzone jest wobec osoby, która dopuściła się takiego czynu po ukończeniu 13 lat, ale przed ukończeniem 17 lat.

Czynem karalnym w rozumieniu ustawy jest czyn zabroniony jako przestępstwo lub przestępstwo skarbowe albo wykroczenie lub wykroczenie skarbowe.

Jeżeli dziecko, które ukończyło 10 lat, dopuści się czynu zabronionego przed ukończeniem 13 lat, nie prowadzi się wobec niego postępowania o czyn karalny. Popełnienie takiego czynu może natomiast stanowić przejaw demoralizacji i być podstawą postępowania w sprawie o demoralizację.

Należy również pamiętać, że granica 17 lat nie oznacza, że w każdym przypadku osoba, która ukończyła ten wiek, odpowiada na takich samych zasadach jak osoba dorosła. Przepisy przewidują w tym zakresie wyjątki, dlatego kwestia odpowiedzialności karnej osób niepełnoletnich wymaga odrębnego omówienia.

3. Kiedy wykonywane są wobec niego wcześniej orzeczone środki

Sąd rodzinny może zajmować się sprawą nieletniego również na etapie wykonywania orzeczonych wcześniej środków wychowawczych, środka leczniczego lub środka poprawczego.

Przepisy ustawy stosuje się w tym zakresie do osób, wobec których środki te zostały orzeczone, co do zasady nie dłużej niż do ukończenia przez nie 21 lat. Ustawa przewiduje jednak od tej zasady wyjątki.

Oznacza to, że osoba, która ukończyła już 18 lat, a więc jest pełnoletnia, może nadal pozostawać objęta postępowaniem dotyczącym wykonania środka orzeczonego wobec niej jako nieletniej.